Ο κινηματογράφος ως πεδίο φιλοσοφικού στοχασμού και δημόσιου διαλόγου βρίσκεται στον πυρήνα του CINEphil_101 Διεθνούς Φεστιβάλ Φιλοσοφικού Κινηματογράφου, το οποίο επιστρέφει για δεύτερη χρονιά στο Ηράκλειο Κρήτης από τις 3 έως τις 10 Μαΐου 2026. Με ένα πλούσιο πρόγραμμα προβολών απ' όλο τον κόσμο, σημαντικούς καλεσμένους, νέες συνεργασίες και ένα ευρύ φάσμα εκπαιδευτικών δράσεων με επίκεντρο την έμφυλη ισότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η διοργάνωση φιλοδοξεί να καθιερωθεί ως ένας δυναμικός κόμβος συνάντησης δημιουργών, ακαδημαϊκών και κοινού, αναδεικνύοντας τη στενή σχέση του κινηματογράφου με τη φιλοσοφία.

   Από την ακαδημαϊκή σκέψη στον δημόσιο διάλογο

   Το CINEphil_101 αποτελεί πρωτοβουλία δύο γυναικών από το Ηράκλειο, της Κατερίνας Μπαντινάκη, αναπληρώτριας καθηγήτριας Αισθητικής και Φιλοσοφίας της Τέχνης, προέδρου του Τμήματος Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, η οποία έχει αναλάβει τη Γενική Διεύθυνση και την Επιστημονική Επιμέλεια του Φεστιβάλ και της Σοφίας Μαράκη, designer, συν-ιδρύτριας του δημιουργικού γραφείου White Cover και προέδρου του ανεξάρτητου Οργανισμού Πολιτιστικής Δράσης He.Art (Heraklion Art), η οποία έχει αναλάβει την Καλλιτεχνική Διεύθυνση και την Οργάνωση Παραγωγής.

   Αφορμή για τη δημιουργία του, όπως εξηγούν, υπήρξε η ανάγκη να μεταφερθεί η φιλοσοφική σκέψη έξω από τα στενά όρια της ακαδημαϊκής κοινότητας. «Το φεστιβάλ γεννήθηκε από την επιθυμία να επεκταθεί στον δημόσιο χώρο ο διάλογος για τα φιλοσοφικά ζητήματα που μας αφορούν όλους και όχι μόνο τους ακαδημαϊκούς - ζητήματα υπαρξιακά, κοινωνικά ή ηθικά. Ο κινηματογράφος είναι το ιδανικό μέσο για αυτόν τον σκοπό, καθώς είναι σε διάλογο με τη φιλοσοφία κι επιπλέον έχει τη δύναμη να αναδεικνύει φιλοσοφικά ζητήματα με βιωματική αμεσότητα» δηλώνει στο Αθηναϊκό- Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η καλλιτεχνική διευθύντρια Σοφία Μαράκη.

   Στην ίδια κατεύθυνση, η γενική διευθύντρια Κατερίνα Μπαντινάκη περιγράφει τον φιλοσοφικό κινηματογράφο ως ένα ανοιχτό και πολυδιάστατο πεδίο: «Ο φιλοσοφικός κινηματογράφος δεν είναι κάτι μονοδιάστατο. Μια ταινία μπορεί να πραγματεύεται ένα φιλοσοφικό ζήτημα, να εγείρει ένα ερώτημα που έχει φιλοσοφικές προεκτάσεις, ή ακόμη και να αναπτύσσει ένα αντεπιχείρημα σε μια φιλοσοφική θεώρηση. Σε κάθε μία περίπτωση, το κινηματογραφικό έργο μάς κινεί με αμεσότητα να σκεφτούμε ή να σκεφτούμε βαθύτερα, υπό ένα διαφορετικό πρίσμα, κοινά ζητήματα της ανθρώπινης εμπειρίας». Καθοριστικό ρόλο παίζουν και οι ανοιχτές συζητήσεις που συνοδεύουν κάποιες θεματικές προβολές του φεστιβάλ, καθώς, όπως επισημαίνει, «οι συζητήσεις ανάμεσα σε φιλοσόφους ή δημιουργούς και το κοινό, ενισχύουν, καθοδηγούν και διευρύνουν κατάλληλα αυτή τη διαδικασία».

   Πρόγραμμα με διεθνές αποτύπωμα και νέες ενότητες

   Η φετινή καλλιτεχνική ταυτότητα του φεστιβάλ διαμορφώνεται γύρω από κρίσιμα κοινωνικά ζητήματα. «Κεντρική θεματική στη φετινή διοργάνωση είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι σύγχρονες μορφές ανισότητας, έχοντας την τιμή της συνεργασίας με το Αυτοτελές Γραφείο Ισότητας της Περιφέρειας Κρήτης. Ευρύτερα για τις διαφορετικές ενότητες προβολών, η επιλογή των ταινιών εστιάζει όχι μόνο στη θεματική τους αλλά και στη χρήση του κινηματογραφικού μέσου. Αναζητούμε ταινίες με καλλιτεχνική δύναμη και φιλοσοφικό ενδιαφέρον» τονίζει η Σοφία Μαράκη.

   Κεντρική προσκεκλημένη της φετινής διοργάνωσης του Φεστιβάλ και της ενότητας «Filmmakers Meet the Public» είναι η πολυβραβευμένη δημιουργός Ζακλίν Λέντζου, μία από τις πιο ανήσυχες και ιδιαίτερες φωνές του ελληνικού σινεμά, με συμμετοχές στα φεστιβάλ των Καννών, του Βερολίνου και του Λοκάρνο, η οποία θα μιλήσει για την πρώτη της ταινία μεγάλου μήκους «Σελήνη: 66 Ερωτήσεις», με πρωταγωνίστρια τη Σοφία Κόκκαλη. Θα προβληθούν ακόμη και δύο ταινίες μικρού μήκους τής δημιουργού, η «Αλεπού» και το «Έκτορας Μαλό: Η Τελευταία Μέρα της Χρονιάς».

   Παράλληλα, η πρωτοπόρα διευθύντρια φωτογραφίας Ολυμπία Μυτιληναίου, θα συμμετάσχει σε συζήτηση με το κοινό με αφορμή την ταινία «Quiet Life» του Αλέξανδρου Αβρανά, η οποία τιμήθηκε με το Βραβείο Interfilm στο 81ο Φεστιβάλ Βενετίας (Orizzonti) και για την οποία η Μυτιληναίου διακρίθηκε το 2025 με την Αργυρή Κάμερα 300 στο Διεθνές Φεστιβάλ Manaki Brothers για τη διεύθυνση φωτογραφίας, ανοίγοντας παράλληλα και τη συζήτηση για τον ρόλο των γυναικών στον κινηματογράφο.

   Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ενότητα «Philosophers Meet Film» η οποία φιλοξενεί φέτος τον διακεκριμένο καθηγητή Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Πατρών, Παύλο Κόντο, ο οποίος θα παρουσιάσει στο κοινό τού Φεστιβάλ την εμβληματική ταινία τού Ρώσου σκηνοθέτη Αντρέι Ζβιαγκίντσεφ «Η Επιστροφή», που βραβεύτηκε με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ Βενετίας το 2003 και συμπεριλαμβάνεται σε όλες ανεξαιρέτως τις λίστες με τις καλύτερες ταινίες του 21ου αιώνα.

   Στο Διαγωνιστικό Τμήμα του Φεστιβάλ συμμετέχουν φέτος πέντε ταινίες μυθοπλασίας μεγάλου μήκους από την Ευρώπη και όλο τον κόσμο, οι οποίες διερευνούν κρίσιμα ηθικά και κοινωνικά ζητήματα και ξεχώρισαν ανάμεσα σε περισσότερες από 600 προτάσεις που υποβλήθηκαν φέτος στο πλαίσιο open call του CINEphil_101. Ειδικότερα, θα προβληθούν οι ταινίες «The Life of Luo Sang» του Zhang Guodong (Γαλλία), το «Maricel» του Ηλία Δημητρίου (Κύπρος), το «The Agronomist» του Martín Turnes (Αργεντινή), το «The End of the River» του Vasil Stepanov Barkov (Βουλγαρία) και το «Two Sisters» του Lukasz Karwowski (Πολωνία).

   Εκτός Διαγωνιστικού, το πρόγραμμα προβολών περιλαμβάνει το ντοκιμαντέρ «Ο Έρωτας στα Χρόνια της Γιαγιάς μου» της Ζωής Σταυρίδη-Μιχαλοπούλου, σε συνεργασία με το δίκτυο WIFT GR (Women in Film & Television Greece) και με την υποστήριξη του Αυτοτελούς Γραφείου Ισότητας της Περιφέρειας Κρήτης, στο πλαίσιο της εκστρατείας Equality4Crete. Η ταινία καταγράφει με τρυφερότητα και χιούμορ τις αφηγήσεις ηλικιωμένων γυναικών που μεγάλωσαν στην Ελλάδα τον περασμένο αιώνα, για τους έρωτες, τα πάθη και τις σχέσεις τους, εξερευνώντας τόσο τη ρομαντική όσο και τη σωματική διάσταση της αγάπης στη γενιά τους.

   Παράλληλα, εγκαινιάζεται η ενότητα «Young Talents» που στόχο έχει να δώσει βήμα σε ανερχόμενους δημιουργούς αναδεικνύοντας νέες κινηματογραφικές φωνές από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Θα προβληθεί το «November Fog» της Anna Lena Höhne από τη Γερμανία, που επικεντρώνεται στην προσπάθεια της 17χρονης Paula να σώσει το οικογενειακό της αγρόκτημα ενώ ο πατέρας της βρίσκεται σε κώμα. Η ταινία έχει αποσπάσει ιδιαίτερα θετικές κριτικές για τη φρέσκια ματιά της αλλά και για το πώς προσεγγίζει το πένθος, την απώλεια και τις οικογενειακές σχέσεις.

   Ξεχωριστή θέση στη διοργάνωση διατηρούν και φέτος τα «Heraklion Shorts», που παρουσιάζουν νέες παραγωγές ταινιών μικρού μήκους από δημιουργούς του Ηρακλείου, αναδεικνύοντας τη ζωντανή και διαρκώς εξελισσόμενη τοπική κινηματογραφική σκηνή. Πιο συγκεκριμένα, θα προβληθούν τρεις ταινίες παρουσία των δημιουργών τους: «Ντελούλου» του Μιχάλη Αλεξάκη, «Μη με αφήνεις πίσω» της Κωνσταντίνας Πάλλη και «iWitness» του Γιώργου Μαστρακούλη.

   Στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ, σε συνεργασία με την Ελληνική Φωτογραφική Εταιρεία Ηρακλείου, εντάσσεται μία ακόμα νέα ενότητα, το «Philosophy Talks», με τη συμμετοχή του Scott Walden, ομότιμου καθηγητή Φιλοσοφίας του Nassau Community College της Νέας Υόρκης, ο οποίος θα μιλήσει για την ηθική της φωτογραφικής προσωπογραφίας υπό μια καντιανή οπτική, θέτοντας το αίτημα της ευθύνης και του σεβασμού ως επιβεβλημένες διαστάσεις της φωτογραφικής καλλιτεχνικής πράξης.

   Ένας ζωντανός χώρος πολιτισμού, ανοιχτός και συμμετοχικός

   Η σύνδεση ενός απαιτητικού φιλοσοφικού περιεχομένου με μια ελκυστική κινηματογραφική εμπειρία αποτελεί βασικό ζητούμενο της διοργάνωσης. «Ο ίδιος ο συνδυασμός είναι πρόκληση, και γι' αυτό είναι κρίσιμη η επιλογή των κατάλληλων ταινιών. "Κατάλληλων" σημαίνει ότι έχουν βιωματική δύναμη, ώστε να εμπλέκουν συναισθηματικά το κοινό, χωρίς να στερούνται στοχαστικού βάθους» αναφέρει η Σοφία Μαράκη.

   Ιδιαίτερη σημασία δίνεται και στις εκπαιδευτικές δράσεις, με τη συμμετοχή μαθητών και μαθητριών σε προγράμματα και διαγωνισμούς. «Οι εκπαιδευτικές δράσεις αποτελούν σημαντικό πυλώνα του φεστιβάλ, και σε αυτές περιλαμβάνουμε τον Μαθητικό Διαγωνισμό ταινιών μικρού μήκους "Νέοι Cine-φιλόσοφοι". Είτε δημιουργούν φιλοσοφικές ταινίες είτε συμμετέχουν σε κάποιο εκπαιδευτικό πρόγραμμα του φεστιβάλ, οι μαθητές και μαθήτριες διερευνούν μέσα από αυτές τις δράσεις την ίδια τους την ύπαρξη, τις σχέσεις τους και τη θέση τους στον κόσμο. Αυτή η διερεύνηση αποτελεί αφετηρία για την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης» επισημαίνει η Κατερίνα Μπαντινάκη.

   Μέσα από προβολές και οργανωμένες συζητήσεις με εκπαιδευτικούς και εξειδικευμένους επαγγελματίες, οι δράσεις αυτές αξιοποιούν τον κινηματογράφο ως εργαλείο καλλιέργειας κριτικής σκέψης και ενσυναίσθησης, εστιάζοντας σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έμφυλης ισότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης. «Τα ζητήματα αυτά είναι βαθιά φιλοσοφικά και όχι μόνο πολιτικά ή νομικά, καθώς αφορούν το πώς αντιλαμβανόμαστε τον άνθρωπο, την ευθύνη και τη συνύπαρξη. Αυτό σημαίνει ότι ο ουσιαστικός δημόσιος διάλογος για αυτά τα ζητήματα προϋποθέτει τη φιλοσοφία, όχι για να δώσει έτοιμες απαντήσεις, αλλά για να θέτει τα σωστά ερωτήματα και να φωτίζει τις πιο σύνθετες πτυχές τους» σημειώνει η Κατερίνα Μπαντινάκη.

   Ειδικότερα, σε συνεργασία με το Onassis Culture, οι μαθητές θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν το «Girlhood» των Βάνια Τέρνερ και Μαρίας Σιδηροπούλου, την ιστορία τριών δεκαεφτάχρονων κοριτσιών που διανύουν την περίοδο μετάβασης προς την ενηλικίωση, και να συζητήσουν με την Δρ. Μαργαρίτα Γερούκη, εκπαιδευτικό και μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής Σεξουαλικής Αγωγής του Παγκόσμιου Οργανισμού για τη Σεξουαλική Υγεία (WAS).

   Ακόμη, το ANIMASYROS Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων, συνεργάτης του CINEphil_101 από την πρώτη του διοργάνωση, επιμελείται και παρουσιάζει ένα πρόγραμμα βραβευμένων ταινιών animation από τη Γαλλία, την Ισπανία και την Πολωνία, που προσεγγίζουν με ιδιαίτερη ευαισθησία ζητήματα όπως η εμπειρία του πολέμου, ο εκτοπισμός, η μνήμη και η απώλεια. Τη συζήτηση με τους μαθητές συντονίζει ο Βασίλης Καραμητσάνης, πρόεδρος του ANIMASYROS και γενικός γραμματέας του Διεθνούς Κέντρου Κινηματογράφου για Παιδιά και Νέους - CIFEJ.

   Στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών δράσεων του CINEphil_101, θα υλοποιηθεί επίσης το CINEMATHERAPY by ΕΚΚΟΜΕΔ του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας (ΕΚΚΟΜΕΔ), ένα καινοτόμο πρόγραμμα που αξιοποιεί τη δύναμη του κινηματογράφου ως εργαλείου ψυχοκοινωνικής ενδυνάμωσης και βασίζεται στην μέθοδο της κινηματογραφοθεραπείας. Θα προβληθεί η βραβευμένη με Χρυσό Διόνυσο ταινία «Προσευχή» του Θανάση Νεοφώτιστου, που αφορά σε ζητήματα έμφυλων ταυτοτήτων, ενώ τη δράση θα συντονίσει η ψυχοθεραπεύτρια Ντενίς Νικολάκου.

   Η δράση «Φιλ(μ)οσοφία για Παιδιά» υλοποιείται και φέτος, για μαθητές και μαθήτριες Ε' και Στ' Δημοτικού, σε συνεργασία με τη Philosynthesis και τη συμμετοχή καθηγητών/τριών φιλοσοφίας εκπαιδευμένων στη μέθοδο P4C (Philosophy for Children).

   Τέλος, στο πλαίσιο του CINEphil_101, διοργανώνεται ο 2ος Μαθητικός Διαγωνισμός «Νέοι CINE-Φιλόσοφοι», σε συνεργασία με το ΕΚΚΟΜΕΔ και το Ίδρυμα Παναγιώτη και Έφης Μιχελή. Με κεντρική θεματική για φέτος την ελεύθερη βούληση, οι μαθητές κλήθηκαν, κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, να εκφράσουν δημιουργικά τις σκέψεις και τους προβληματισμούς τους σχετικά με τα κίνητρα που διαμορφώνουν τις ανθρώπινες επιλογές, την ισχύ που έχει σήμερα το ιδεώδες της εσωτερικής ελευθερίας και αυτονομίας, ή και τις προκλήσεις της πραγμάτωσής τους στον σύγχρονο κόσμο. Οι ταινίες των μαθητών θα παρουσιαστούν κατά τη διάρκεια του Φεστιβάλ.

   Κλείνοντας, η Σοφία Μαράκη συνοψίζει το όραμα της διοργάνωσης, δίνοντας έμφαση στο αποτύπωμά της στην πόλη: «Την επιτυχία του φεστιβάλ δεν τη μετράμε μόνο σε αριθμούς. Σημασία έχει και η ενεργός συμμετοχή του κοινού σε αυτό που συμβαίνει, ιδιαίτερα στις προβολές που περιλαμβάνουν συζήτηση, όπως και το συναισθηματικό ή στοχαστικό αποτύπωμα των προβολών. Επιθυμία μας είναι το φεστιβάλ να λειτουργεί για την πόλη ως ένας ζωντανός χώρος πολιτισμού, ανοιχτός και συμμετοχικός - ένας χώρος που προάγει εξίσου την τέχνη και τον διάλογο».

πηγή amna.gr